Download Alex Callinicos - Toplum Kuramı Tarihsel Bir Bakış PDF

TitleAlex Callinicos - Toplum Kuramı Tarihsel Bir Bakış
File Size15.3 MB
Total Pages542
Document Text Contents
Page 1

ALEX CALLINICOS

Toplum Kuramı
Tarihsel Bir Bakış

i l e t i ş i m

Page 271

bilirliği anlamına gelir. Kitle devletlerinde bu sezarcı unsur yok
edilemez” diye yazar.104

Yine de demokratik politikacıların “küçük öncü gruplan” ile
yönetim, bürokratikleşmenin gerçek başarısını savuşturmak
için önemli bir yoldur. Bürokratik yönetim deneyimi, içsel ola­
rak uçucu ve yaratıcı bir süreç olan politika oluşturma süre­
ci, bu politikalar için destek bulma ve bunlan uygulama süreci
için zayıf bir eğitimdir. “‘Partiler üstü olmak’ -gerçekte iktidar
mücadelesinin dışında kalmaktır- memurların göreviyken kişi­
sel iktidar için verilen bu mücadele ve sonuçta ortaya çıkan ki­
şisel sorumluluk hem politikacının hem de girişimcinin yaşam
damarıdır.” Alman Devleti’nin dış politikasının Birinci Dün­
ya Savaşı’ndan önce ve savaş sırasında başarısızlığa uğraması­
nın bir nedeni, politik karar alma mekanizmasının büyük oran­
da inisiyatif alma ve riske girme yeteneğine ve eğilimine sahip
olmayan bürokratların elinde olmasıydı. Tersine “politikanın
özü mücadeledir, ittifaklann kurulması ve gönüllü olarak takip
edilmesidir.” Bu nedenle “politikacılar, bürokratik egemenlik
karşısında karşı güç olmalıdır,” bunu da yürütmeyi kararları
için sorumlu tutarak ve Büyük Gücün etkili liderliği için gere­
ken yaratıcı nitelikleri sunarak yapmalıdır.105

Bürokrasinin böyle politik bir eleştirisinin yapılması, We­
berin tarihsel sosyolojisinin merkezinde yer alan, geleneksel
ve bürokratik egemenlik modlannda ortak olan rutinler ile is­
tisnai olanın devrimsel ve yaratıcı biçimde günlük olana karış­
ması olarak karizma (bkz. bölüm 7.3) arasında kurulan karşıt­
lığı gösterir. Gerçekten de demokrasi karizmatik egemenliğin
akılcılaştınlmış bir biçimidir. Büyük din! hareketlerde takipçi­
lerin lideri tanıması liderin karizmatik özelliklerinden kaynak­
lanır: “Ama karizmatik örgütlenme, ilerici akılcılaşma sürecin­
den geçtiğinde tanımanın meşruluğun sonucu olarak değil de,
meşruluğun temeli olarak, demokratik meşruluk olarak görül­
mesi de mümkündür.”106

104 Weber, Economy and Society, II, s. 1414.
105 A.g.e„ II, s. 1404 ,1414 ,1417 .
106 A.g.e., I, s. 266-7.

269

Page 272

Ne var ki demokratik karizma yalnızca seçmenlerin tanıma­
sından kaynaklanmaz. Politikacıların parlamentoya seçilebil­
mek için, sonra da güvenli bir biçimde ilerlemek için yarışma­
sı, yaratıcı politik liderlik yapan bireylerin seçiminde geçerli
olan bir mekanizma görevini görür. Giderek yetişkin nüfusla
birlikte var olan seçmenlerin desteğini kazanmak için basını ve
öteki medyayı kullanan bürokratik parti mekanizmalarının ya­
rışını da içeren modem kitle politikasının gelişmesi ile birlik­
te politik liderliğin nihai ölçüsü popüler desteği kazanma yete­
neği haline gelir:

Etkin politik demokratikleşme politik liderlerin, artık honora-
tiores [seçkinler] çevresi içinde kendilerini gösterip daha son­
ra parlamento başarılan ile lider olmaması, kitlelerin güveni­
ni ve inancını kazanıp kitle demagojisi yaparak iktidan ele ge­
çirmesi anlamına gelir. Özünde bu, sezarc ı bir seçme moduna
kayma anlamına gelir. Gerçekten de bütün demokrasiler bu
yöne kaymaktadır. Hem özel sezarcı teknik plebisittir. Bu sıra­
dan bir oy ya da seçim değil, bu desteği isteyenlerin çağrısına
olan inanç mesleğidir.107

Weber kendi “demokratik Sezarcı” politik lider anlayışına
model olarak, büyük Viktorya dönemi Liberali Gladstone ve
onun aydınlanmış bir dış politikayı ve İrlandalIların Ülkele­
rini Yönetmesini destekleyen ünlü kampanyasını alır. Glads­
tone, politik figürler arasında en kaygı verici olanı değildir,
ama Weber’in devrim sonrası Almanyası’nda geliştirdiği “ple-
bisiter lider demokrasisi” kuramı (Führer-Demokratie) “Sezar-
cı politikacıyı” büyük oranda sorumsuz bir figür haline geti­
rir: “Führer-Demokratie’nin en önemli türü olan plebisiter de­
mokrasi, biçimsel olarak yönetilenin iradesinden kaynakla­
nan bir meşruluğun arkasına saklanan karizmatik otoritenin
bir çeşididir.”108 Popüler onayın biçimsel karakteri “plebisi­
ter demokrasi”nin Weber’in durmadan eleştirdiği yarı-mut-
lakıyetçi monarşi kadar büyük oranda kişisel yönetim unsu­

107 A.g.e., II, s. 1451.
108 A.g.e., II, s. 268.

270

Page 541

277, 284, 287, 295, 311-313, 315,
318, 334, 344, 353, 356-359, 364-
3 6 7 ,3 8 1 ,3 9 0 , 3 9 1 ,3 9 3 ,3 9 6 ,3 9 7 ,
4 1 8 ,4 2 2 ,4 2 4 -4 2 6 ,4 2 8 ,4 3 5 ,4 3 9 ,
443, 445, 455, 457, 4 6 7 ,4 7 1 ,4 7 4 ,
49 6 ,4 9 7

Weil, Felix 368, 371
Weimar Cumhuriyeti 271, 308, 324
Weismann, August 171
Weiss, Linda 479, 48 2 ,4 9 0
Wiggershaus, Rolf 368,371
Wilhelm (I.) 171, 267
Wilhelm (II.) 267
Wittfogel, Karl 369, 370
Wittgenstein, Ludwig 279, 398, 437
Wolf, Martin 498
Wolin, Richard 33 4 ,3 7 8
Wood, Ellen M. 503
Wright, E. O. 167

yabancılaşma 9 0 ,1 3 2 , 133, 135, 136,
151 ,279 , 361 ,368 , 45 7 ,4 5 8

Yahudi karşıtlığı 2 79 ,324
Yahudi Sorunu Ü zerine (Marx) 468
Yalnız K alabalık (Riesman) 462
yapısalcılık 216, 399 ,401 , 403 ,410 ,

41 3 ,4 2 8 , 430 ,435-437, 44 0 ,4 8 6
yararcılık 46, 67, 105, 113, 117, 344,

356-358, 430
Yasaların Ruhu (Montesquieu) 46,

4 7 ,4 9
Yedi Yıl Savaşları 3 8 ,5 3
Yunanistan 386

Zapatista 486
Zerdüştlük 254
Zinoviev, G. E. 319
Zizek, Slavoj 14 ,503 , 504, 507-511
Z oolojik F elsefe (Lamarck) 163

539

Page 542

Aydınlanma’nın, insanlar üzerinde bir dizi baskı kuran bir yanılsa­
malar çağı olarak görülmesi, postmodernizmle birlikte moda haline
geldi. Toplum kuramları, büyük anlatılar olmakla eleştirildiler. 18.
yüzyıl philosophelarının evrensel bilgi ve özgürlük vaadinin, Aydın­
lanma projesinin kendi içindeki sınırlama ve ikilemler tarafından ya­
lanlandığı söylendi. Burada gözden kaçan bir husus vardı: Aydınlan­
ma bizzat kendi içinde, önde gelen toplum kuramcılarının neredeyse
tamamı tarafından eleştirilmiş, zayıflıklarına dikkat çekilmişti.

İşte, Alex Callinicos’un, kuramlarını oluşturdukları bağlamı yeniden
inşa ederek tarihsel bir perspektiften ele aldığı isimler de, Aydın-
lanma’nın özgürleşme iddiasını, eleştirel yaklaşımı elden bırakma­
dan taşıyan düşünürler.

Toplum kuramının modern felsefedeki merkezi temalarla, politik
ekonominin gelişimiyle ve evrimsel biyolojinin etkinliğiyle bağlarını
kuran Callinicos, son iki yüz yıla damgasını vuran pek çok kuram­
cıyı inceliyor: Montesquieu, Adam Smith ve İskoç Aydınlanması,
Hegel, Marx, Tocqueville, M ili, Maistre, Gobineau, Darwin,
Spencer, Kautsky, Nietzsche, Durkheim, Weber, Simmel, Freud,
Lukâcs, Gramsci, Heidegger, Keynes, Hayek, Parsons, Frankfurt
Okulu, Lévi-Strauss, Althusser, Foucault, Habermas, Bourdieu,
Beck ve Giddens.

Callinicos’un kitabını bu tür ‘toplayıcı’ kitaplardan ayıran özellikleri,
dönemler yerine sorunlara yoğunlaşması, her düzeydeki okura hi­
tap eden açık ve net anlatımı. Ve Marksist pozisyonu.

Similer Documents