Download K. S. Stanislavski Rad Glumca Na Sebi II PDF

TitleK. S. Stanislavski Rad Glumca Na Sebi II
File Size1.5 MB
Total Pages329
Table of Contents
                            Otvoreni sistem
Napomena priređivača
I
Pristup otjelovljenju
II
Razvoj izražajnosti tijela
	1.
	Gimnastika, akrobatika, ples i ostalo
	2.
	Plastika
III
Glas i govor
	1.
	Pjevanje i dikcija
	2. Zakonitosti govora
IV
Perspektiva glumca i uloge
V
Tempo-ritam
VI
Logika i postupnost
VII
Karakternost
VIII
Uzdržanost i dovršenost
IX
Scenski šarm i privlačnost
X
Etika i disciplina
XI
Scensko samoosjećanje
	1.
	Vanjsko scensko samoosjećanje
	2.
	Opšte scensko samoosjećanje
	3.
	Provjera scenskog samoosjećanja
XII
O "Sistemu"
RAD NA ULOZI
Materijal
Othello
I
Prvo poznanstvo s komadom i ulogom
II
Stvaranje tjelesnog života uloge
III
Proces spoznavanja komada i uloge
	Izvodi iz komada
	Postavljanje pitanja i odgovori na njih
	Otkrivanje podteksta
	Sadašnjost, prošlost i budućnost komada
	Ocjena i opravdanje činjenica
	Sloj svagdana
IV
Provjera prijeđenog gradiva i rezime
	Revizor
	Dopune radu na ulozi
	Revizor
	O značenju flzičkih radnji
DODACI
Iz inscenacije programa Operno-dramskog studija
V. Toporkov: Stanislavski na  probi
	Tartuffe70
O vanjskoj karakternosti
Prvo pokazivanje umjetničkom rukovodstvu i ostvarenje
predstave Tartuffea
Mali usporedni rječnik pojmova
u Sistemu Stanislavskog
                        
Document Text Contents
Page 1

K.S. Stanislavski - Rad glumca na sebi II

SADRŽAJ

Otvoreni sistem ................................................................................................................ 7
Napomena priređivača ................................................................................................... 21
I .................................................................................................................................... 23
Pristup otjelovljenju ....................................................................................................... 23
II .................................................................................................................................... 27
Razvoj izražajnosti tijela ............................................................................................... 27

1. ........................................................................................................................................................... 27
Gimnastika, akrobatika, ples i ostalo .................................................................................................... 27
2. ........................................................................................................................................................... 33
Plastika .................................................................................................................................................. 33

III ................................................................................................................................... 47
Glas i govor ................................................................................................................... 47

1. ........................................................................................................................................................... 47
Pjevanje i dikcija ................................................................................................................................... 47
2. Zakonitosti govora ............................................................................................................................ 61

IV ................................................................................................................................... 97
Perspektiva glumca i uloge ............................................................................................ 97
V .................................................................................................................................. 103
Tempo-ritam ................................................................................................................ 103
VI ................................................................................................................................. 139
Logika i postupnost ..................................................................................................... 139
VII ............................................................................................................................... 147
Karakternost ................................................................................................................ 147
VIII .............................................................................................................................. 165
Uzdržanost i dovršenost .............................................................................................. 165
IX ................................................................................................................................. 171
Scenski šarm i privlačnost ........................................................................................... 171
X .................................................................................................................................. 173
Etika i disciplina .......................................................................................................... 173
XI ................................................................................................................................. 195
Scensko samoosjećanje ............................................................................................... 195

1. ......................................................................................................................................................... 195
Vanjsko scensko samoosjećanje .......................................................................................................... 195
2. ......................................................................................................................................................... 196
Opšte scensko samoosjećanje ............................................................................................................. 196
3. ......................................................................................................................................................... 198
Provjera scenskog samoosjećanja ....................................................................................................... 198

XII ............................................................................................................................... 219
O "Sistemu" ................................................................................................................. 219
RAD NA ULOZI ......................................................................................................... 225
Materijal ...................................................................................................................... 225
Othello ......................................................................................................................... 227
I ................................................................................................................................... 229
Prvo poznanstvo s komadom i ulogom ........................................................................ 229
II .................................................................................................................................. 239
Stvaranje tjelesnog života uloge .................................................................................. 239

5

Page 2

K.S. Stanislavski - Rad glumca na sebi II

III ................................................................................................................................. 251
Proces spoznavanja komada i uloge ............................................................................ 251

Izvodi iz komada ................................................................................................................................. 253
Postavljanje pitanja i odgovori na njih ................................................................................................ 254
Otkrivanje podteksta ........................................................................................................................... 254
Sadašnjost, prošlost i budućnost komada ........................................................................................... 255
Ocjena i opravdanje činjenica .............................................................................................................. 256
Sloj svagdana ...................................................................................................................................... 262

IV ................................................................................................................................. 269
Provjera prijeđenog gradiva i rezime ........................................................................... 269

Revizor ................................................................................................................................................ 277
Dopune radu na ulozi .......................................................................................................................... 287
Revizor ................................................................................................................................................ 287
O značenju flzičkih radnji .................................................................................................................... 291

DODACI ..................................................................................................................... 293
Iz inscenacije programa Operno-dramskog studija ...................................................... 295
V. Toporkov: Stanislavski na probi ............................................................................ 299

Tartuffe ............................................................................................................................................... 299
O vanjskoj karakternosti .............................................................................................. 318
Prvo pokazivanje umjetničkom rukovodstvu i ostvarenje ............................................ 321
predstave Tartuffea ...................................................................................................... 321
Mali usporedni rječnik pojmova .................................................................................. 325
u Sistemu Stanislavskog .............................................................................................. 325

6

Page 164

K.S. Stanislavski - Rad glumca na sebi II

On nikad ne žuri i ništa ne usporava. Ali tek pošto je sve dorečeno do kraja, Nikiš ubrzava ili,
naprotiv, usporava samo zato da bi prestigao zadržano ili vratio ranije namjerno ubrzano. On
priprema novu muzičku frazu u novom tempu. Evo je, ne žurite! Dorecite do kraja sve što se u njoj
krije! Sada se on približava samom vrhuncu fraze. Ko može predvidjeti kako će Nikiš podići kupolu
fraze? Novim, još većim usporenjem ili, suprotno, smjelim ubrzanjem koje zaoštrava kraj?

Kod mnogih dirigenata ne možete shvatiti, odgonetnuti, čuti sve one tananosti koje je Nikiš s
takvom prefinjenošću znao ne samo izabrati u djelu, nego i izraziti i objasniti.

Sve to postiže Nikiš zato što u njegovu radu postoji ne samo velika uzdržanost, nego i blistava,
duboka dovršenost.43

Dokaz putem suprotnosti je dobro sredstvo uvjeravanja. Koristiću ga i u ovom slučaju, da bih
vam pomogao da bolje shvatite i ocijenite značaj dovršenosti za našu umjetnost. Sjećate li se
glumaca-užurbanaca? Ima ih mnogo, naročito u teatru farse, vodvilja, operete u kojima treba po
svaku cijenu razveseliti, zasmijali, oživjeti. Ali radovati se kad je u duši tužno - teško je. Zato
pribjegavamo izvanjskim formalnim sredstvima. Najlakši među njima je vanjski ritam. Glumci toga
tipa brbljaju ulogu, riječi i prelaze radnje s nevjerovatnom brzinom. Sve se sliva u jednu kaotičnu
cjelinu u kojoj se gledalac ne može snaći.

Jedna od divnih osobina velikih gostujućih glumaca, koji su dostigli najviši stupanj umjetnosti i
tehnike, sastoji se u uzdržonosti i dovršenosti igre. Prateći kako oni razvijaju i naočigled publike
stvaraju ulogu, osjećate da prisustvujete čudotvornom činu scenskog oživljavanja i uskrsnuća velikog
djela umjetnosti. Eto, što ja osjećam u tim trenucima na tako izuzetnim predstavama. Objasniću to
slikovitim primjerom, što je lakše.

Zamislite da ste dospjeli u majstorsku radionicu velikog, nadljudskog genija - skoro boga -
skulplora i kažete mu: "Pokaži mi Veneru!"

Genijalni majstor, svjestan važnosti onoga što se ima desiti, usredsređuje se u sebi, prestajući
da primjećuje okolinu. Uzima velik komad gline i počinje je mimo, usredsređeno mijesiti. Videći
unutarnjim okom svaku liniju, pregib, udubljenje božanske noge, veliki kipar daje formu bezobličnoj
masi. Njegovi brzi i moćni prsti rade nevjerovatno precizno, ne narušavajući veličinu i tok
stvaralačkog procesa, čina, momenta. Ubrzo će njegove ruke stvoriti divnu nogu žene, najljepšu,
najsavršeniju od svih koje su ma kad postojale. Na njoj se ništa ne može izmijeniti, jer će ta tvorevina
živjeti za sva vremena i nikada neće umrijeti u pamćenju onih koji su je vidjeli. Veliki kipar ne brine
o tome da li se vama dopada njegov rad. On zna da ono što je stvorio već postoji, da jest i da drugo
biti ne može. Ako je gledalac dovoljno zreo da shvati, on će shvatiti ili neće, vrata carstva prave
ljepote i estetike ostaće za njega zatvorena. Veliki kipar za to vrijeme, kao da izvodi crkveni obred,
nastavlja s još većom koncentracijom i mirom oblikovati drugu isto tako lijepu nogu, a onda i torzo.
Ali tu ga mir na tren napušta. On osjeća u svojim rukama da tvrda masa postaje mekša i toplija.
Njemu se čini da se ona kreće, ustaje i sjeda, da diše. Majstor je istinski uzbuđen i oduševljen. Sada
prekrasni torzo žene izgleda lako i graciozno, može se pregibati na sve strane. Zaboravljate da je
stvorena od mrtvog, teškog materijala. Na Venerinoj glavi majstor radi dugo, sa zanosom. On voli i
uživa u njenim očima, nosu, ustima, labuđem vratu.

43
Stanislavski je dodao uz već otipkani tekst: "Ako ste po mojim riječima razumjeli što znaći Nikiš - doznali ste što je to

govor u ustima velikog umjetnika scene ili pripovjedača. I kod njega je lento takvo kao u Nikiša, takva gustina i takav piano zvuka, takva
beskonačnost i neužurbanost, izgovaranje riječi do kraja sa savršenom jasnoćom, sa svim osminama, tačkama, matematički istim triolama,
uzdržanošću i sa uživanjem, bez zadrške ili brzanja. Eto to je uzdržanost i dovršenost!"

168

Page 165

K.S. Stanislavski - Rad glumca na sebi II

- Sad je sve gotovo.
Evo nogu, ruku, evo torza na koji će majstor staviti glavu. Gledajte! Venera je živa! Znate je,

jer ste je vidjeli u svojim snovima, ne u stvarnosti. Niste čak ni pretpostavljali da takva ljepota može
postojati u realnom životu, da može biti tako prirodna, jednostavna, laka i prozračna.

Evo, ona je već izlivena od čvrste, teške, monumentalne bronce, pa i pored svoje
monumentalnosti i dalje ostaje nadljudska mašta, mada je možete osjetiti, dotaknuti rukama, mada
ostaje tako teška da se ne da podići. Ne možete ni pomisliti, gledajući grub, teški metal, da se od
njega može tako lako stvoriti savršenstvo...

Tvorevine scenskih genija poput Salvinija Starijeg - to su brončani spomenici. Ti veliki
umjetnici naočigled publike oblikuju dio svoje uloge u prvom činu, a ostale dijelove stvaraju
postupno, mirno i sigurno u drugim činovima. Skupljeni svi zajedno tvore besmrtni spomenik ljudske
strasti, ljubomore, ljubavi, užasa, osvete, gnjeva. Kipar izliva maštu u bronci a glumci je tvore od
svoga tijela. Scenska tvorevina glumca-genija jest spomenik koji se nikada neće promijeniti.

Prvi put sam vidio Tommasa Salvinija u imperatorskom Boljšom teatru, gdje bi on igrao skoro
svakog uskršnjeg posta sa svojom talijanskom trupom.

Davali su +��� �' Ja ne znam što se desilo sa mnom, ali valjda zbog moje rastresenosti ili
nedovoljne pažnje spram dolaska velikog genija, ili zato što su me zbunili dolasci drugih veličina,
poput Possarta, koji je igrao ne Othella nego Iaga - ja sam u početku više pažnje obratio na glumca
koji je igrao Iaga, misleći da je on Salvini.

"Da, ima lijep glas, - govorio sam sebi. - On predstavlja dobar materijal, ima lijepu figuru,
običnu talijansku maniru igre i deklamacije, ali ne vidim ničeg posebnog. Glumac koji igra Othella
nije ništa slabiji. I on je takođe dobar materijal, čudesan glas, dikcija, manira igre, opšti nivo." Bio
sam hladan prema oduševljenju znalaca, spremnih da zanijeme na prvu frazu koju bi izgovorio
Salvini.

Činilo se da u samom početku igre veliki glumac nije htio privući na sebe pažnju gledališta. Da
je to htio, mogao je samo jednom genijalnom pauzom, što je poslije u sceni Senata i učinio. Početak
te scene nije donio ništa novo osim što sam uzmogao vidjeti lice, kostim i šminku Salvinija. Ne mogu
reći da je sve to bilo po ma čemu izuzetno. Nije mi se dopadao njegov kostim ni u to vrijeme, ni
kasnije. Šminka? Mislim da je nije ni bilo. To je bilo njegovo lice i možda je bilo beskorisno
šminkati ga. Veliki zašiljeni brci i perika koja je bila odveć vidljiva, lice vrlo široko, teško, skoro
masno, veliki istočnjački jatagan, koji se klatio o pojasu i činio ga debljim no što je bio, naročito u
maurskoj halji i kapi. Sve to nije bilo tipično za vojnika Othella.

Ali...
Salvini se približio duždevom tronu, razmislio malo, usredsredio se i neprimjetno za sve nas

uzeo gledalište Boljšog teatra u svoje ruke. Činilo se da je to postigao jednom gestom, on je
protegnuo ruku, ne gledajući publiku skupio nas sve u svoj dlan i držao nas tako kao da smo mravi ili
muhe. Skupio je šaku - i mi smo osjetili dah smrti. Otvorio je šaku - i mi smo spoznali blaženstvo.
Bili smo u njegovoj moći i ostaćemo za cio život, zauvijek. Tad smo shvatili ko je bio taj genij, što je
on bio i što se moglo od njega očekivati. Činilo se da u početku Othello nije bio Othello nego
Romeo. On nije nikog i ništa vidio osim Desdemone, ni o čem nije mislio osim o njoj, vjerovao joj je
bezgranično, a mi smo se čudili kako je Iago mogao Romea pretvoriti u ljubomornog Othella. (...)

169

Page 328

K.S. Stanislavski - Rad glumca na sebi II

Kod Stanislavskog - sredstva unutarnje pripreme glumčevog stvaranja.

-����� (Система)
eng. System
fr. Système
nj. System
Sistem (gr. sistema) - sustav; općenito: prirodan skup pojedinosti; mnoštvo elemenata okupljeno

u neku složenu ili jedinstvenu cjelinu; suvisao i metodički sređen skup ili prikaz činjenica, podataka,
zakona, teorija, misli, spoznaja, teza, itd. koji pripadaju nekoj grani znanja ili naučavanja; sklop
metoda, postupaka.

*���
� (Метод)
eng. Method
fr. Méthode
nj. Methode
Metoda (gr. methodos) - općenito: način, put, postupak koji upotrebljavamo da bismo postigli

neki cilj. Posebno: način, put, postupak koji upotrebljavano da bismo došli do spoznaje, otkrili ili
izložili neku istinu.

������� (Теория)
eng. Theory
fr. Théorie
nj. Theorie
Teorija (gr. theoria) - u prvobitnom značenju: gledanje, promatranje; u ovom slučaju: onaj dio

neke znanosti ili struke (vještine, umjetnosti) koji se odnosi na njene principe i metode i tako
razlikuje od njezine primjene (teorija književnosti, muzike, glume...).

��
����� (Подтекст)
eng. Subtext
fr. Sous-texte
nj. Subtext, Untertext
Podtekst u širokoj upotrebi označava smisao koji nije neposredno kazan, nego se naslućuje

ispod onoga što je napisano ili što se kazuje. Ono što nije eksplicitno rečeno tekstom autora nego se
podrazumijeva iz načina glumčeve igre. Osvjetljenje, komentar teksta kao stvaralački udio glumca.

Stanislavski je uočio i teorijski razradio ovaj važni element glumčeve kreativnosti. Korelat:
unutarnje viđenje.

+�������
*� ������

332

Page 329

K.S. Stanislavski - Rad glumca na sebi II

Pojmovi u Rečniku nisu izloženi abecednim redom nego redosledom pojmovnih celina, kako su
obrađene u ��

� ����
��
����
(�
��

� ����
��
����
((

��

��
� ���'

Prevodi koje smo upoređivali:
engleski: &�
&����
���������
7��
���

H���������
7��
���

�� �
, Elizabeth Reynolds

Hapgood;
francuski: !�
���������


#������
, Elisabeth Janvier;
!�
������������


����������
, Charles Antonetti;
nemački: 3��
&�����

��
-�������� ���
��
����
�� ��� ( - Ingrid Tinzmann;
3��&�����

��
-�������� ���
��
����
�� ���
((
,
3��&�����

��
-�������� ���
��

��
�� �
, Ruth

Elisabeth Riedt.
Konsultovani izvori: Filozofijski rječnik, Matica hrvatska, Zagreb, 1965.god.; Patrice Pavis:

Dictionnaire du Théâtre, Messidor, Paris, 1987.god.; Rečnik književnih termina, Nolit - Institut za
književnost i umetnost, Beograd, 1987. godina.

Ovaj uporedni rečnik-tumač najosnovnijih pojmova iz "Sistema" sačnila sam kao inicijalni
predlog za izradu Terminološkog rečnika Stanislavskog i saopštila ga na Seminaru međunarodnih
stručnjaka i prevodilaca Stanislavskog u Moskvi, maja 1990. godine.

Takav ozbiljan posao valjalo bi započeti, dakako, tek kad se otvore arhivi Muzeja MHAT-a, jer
znamo da mnogi termini rukopisnih verzija "Sistema" nisu ušli u objavljena Sabrana dela
Stanislavskog u osam tomova (a ni u tri toma novog izdanja), koja su dosad bila jedini dostupan izvor
za prevode.

+'*'



333

Similer Documents