Download olcu_transformatorleri PDF

Titleolcu_transformatorleri
File Size429.5 KB
Total Pages16
Document Text Contents
Page 1

ÖLÇÜ TRANSFORMATÖRLERİ

Alternatif akımda yüksek gerilim ve büyük akımların ölçü aletleri ile ölçülebilmesi çok
zor ve tehlikelidir. Çünkü ölçü aletinin yüksek gerilimden yalıtılması ve alet bobinlerinin
yüksek akımlara dayanacak kesitlerde yapılması belirli değerlerden sonra mümkün
olamaz.Bu nedenle yüksek gerilim ve büyük akımların ölçülmesi için ölçü transformatörleri
kullanılır. Ölçü transformatörleri yardımı ile yüksek gerilimler ve büyük akımlar,
transformatörün ikinci devresinde, ölçül aletlerinin ölçebileceği değerlere indirilir. Ölçü
transformatörleri, ölçmelerin güvenlik içinde kolay ve doğru bir şekilde yapılmasını sağladığı
gibi, çalışanları da yüksek gerilimlerden korur.

TANIMI :

Ölçü transformatörleri büyük akım veya yüksek gerilimi belli bir oran dahilinde
düşüren; ölçü aletlerini ve röleleri besleyen cihazlardır.

AMACI :

Ölçü transformatörlerinin kullanma amaçlan şunlardır :

a. Ölçü aletlerinin ölçme hudutlarının büyütülmesi sağlanır.

b. Ölçü aletleri ve koruma rölelerini primer gerilimden izole ederek güvenli çalışmaya
imkan sağlarlar.

c. Ölçü transformatörleri ile değişik primer değerlere karşılık, standart sekonder
değerler elde edilir.

d. Koruma rölelerinin, ölçü aletlerinin ve sayaçların akım ve gerilim devrelerinde çeşitli
bağlantıların yapılması sağlanır.

e. Ölçü aletlerinin ve koruma rölelerinin küçük boyutlu ve
hassas olarak imal edilmesini sağlar.

HATA SINIFI :
Ölçü transformatörlerinin hata sınıfları her ülkenin standartlarında verilmekle

birlikte genellikle 0,1 - 0 , 2 - 0 , 5 - l -3 - 5 şeklindedir.
• 0,1 ve 0,2 sınıflı ölçü transformatörleri : Labaratuarlarda
• 0,5 sınıflı ölçü transformatörleri: Hassas ölçmelerde,
• 1.sınıflı ölçü transformatörleri : Endüstriyel ölçmelerde,
• 3 ve 5 sınıflı ölçü transformatörleri: Fazla hassasiyet gerektirmeyen ölçmelerde

kullanılır.
Ölçü transformatörleri genel olarak akım ve gerilim ölçmelerinde kullanılır. Buna

göre iki ayrı özellikte ölçü transformatörü yapılmıştır.
Bunlar :

1- Akım transformatörleri
2- Gerilim transformatörleri

6.3.1- Akım ölçü transformatörleri:
Primer akımını belirli bir oranda düşüren ve primer akımı ile sekonder akımı arasındaki

faz farkı yaklaşık sıfır derece olan bir ölçü transformatörüdür.

1

Page 2

Akım ölçü transformatörünü oluşturan bölümler şunlardır:
Primer sargı: Devreye seri olarak bağlanır. Az sipirli ve kalın kesitli olarak sarılır.
Sekonder sargı: Sipir sayısı çok ve ince kesitli tellerden sarılır. Ölçü aletleri sekonder

sargıya seri olarak bağlanır.
Manyetik Nüve: 0,30-0,50 mm kalınlığında silisli saçların preslenerek paketlenmesi ile
meydana getirilir.
İzolasyon malzemesi: Kuru tiplerde sentetik (epoksi) reçine ile izole edilir. Yağla izole

edilen tipleri de vardır. Yağlı tiplerde birde izolatör bulunur.
Akım trafolarından geçen akım Ǿ manyetik akısını meydana getirir. Ǿ akısı saç nüve

üzerinden devresini tamamlar. Sekonder sargı bu değişken Ǿ akısının etkisinde kaldığı için
uçlarında bir gerilim indüklenir. İndüklenen bu gerilim sekonder devreden bir akım
geçmesine sebep olur.

Şekil 5.26: Akım trafosu prensip şekli

Akım trafolarının sekonder sargısının bir ucu gövde üzerinden topraklanır. Primer sargı
ile sekonder sargı arasında meydana gelebilecek bir kısa devrede primer devre gerilimi
topraklanan sekonder sargısı ucundan devresini tamamlar. Eğer sekonder sargısı
topraklanmamış olsaydı kısa devre .arızası ile primerin yüksek gerilimi sekondere bağlı
olan koruma ve ölçü cihazlarının zarar görmesine sebep olurdu.

Akım ölçü trafolarının sekonder sargısının uçları primerden akım geçerken herhangi
bir sebeple açık bırakılmamalıdır. Eğer açık kalırsa sekonder sargıda oluşacak olan primer
sargının manyetik akısının azaltıcı yöndeki manyetik akı ortadan kalkar. Dolayısıyla primer
sargıdan geçen akıma bağlı olarak primerin manyetik akısı artar. Sekonder sargının
uçlarında aşırı gerilim oluşur. Bu sebeple açık kalabilecek akım trafolarının sekonder
uçları kısa devre edilir.

Sekonder sargının uçlarının açık kalması durumunda aşağıdaki hususlar meydana
gelebilir:

• Akım ölçü trafosunun nüvesi ve sargılan ısınır.
• Sekonder sargının uçlarında fazla bir gerilim indüklenir, ölçü cihazları ve

personel zarar görür.
Transformatör hasara uğrar.

Yukarıda açıklanan olumsuzlukların meydana gelmemesi için akım ölçü trafolarının
sekonder sargısı uçları kesinlikle açık bırakılmaz, kısa devre edilir ve bu uçlara sigorta
bağlanmaz.

2

Page 9

Akım ölçü trafosu sipariş edilirken aşağıda belirlenen özelliklere dikkat edilmelidir:
• Kullanma amacı (ölçme veya koruma amacı belirlenmeli)
• Kullanma yeri( Bina içerisinde mi yoksa açık sahada mı tesis edileceği)
• Yalıtım şekli (yağlı tipte mi yoksa kuru tipte mi olduğu)
• Primer anma akımı
• Kullanma gerilimi (primer)
• Sekonder anma akımı
• Anma gücü
• Hata sınıfı (ölçme veya koruma amacına göre)
• Termik anma akımı

6.3.2-Gerilim ölçü transformatörleri:
Yüksek gerilimi istenen oranda düşüren ve primerle sekonder gerilimleri

arasındaki faz farkı yaklaşık olarak sıfır derece olan bir trafodur. genel olarak 600 volttan
daha büyük gerilimlerin doğrudan doğruya ölçü aletleri ile ölçülmesi tehlikeli olur. Çünkü
aletlerin yüksek gerilimden yalıtılması çok zordur. Bu nedenle yüksek gerilimlerin
ölçülmesinde gerilim transformatörleri kullanılır.

Gerilim transformatörlerinin yapılışı, normal iki sargılı gerilim düşürücü
transformatörlere benzer. Primer, ölçülmesi istenen yüksek gerilim şebekesine bağlanır. Bu
nedenle primerin iyi şekilde yalıtılması gerekmektedir. Sekonder ise ölçü aletine (voltmetre
veya çeşitli röleler) bağlanır. Sekonder gerilimi çoğu zaman 100 veya 110 volttur.
Sekonderden beslenen alet ve cihazların çok olması veya uzakta bulunması gibi durumlarda
sekonder gerilimi 200 volt olabilir. Bunun dışında sekonder için 120 V ; 150 V gibi gerilimlere
de rastlanabilir. Primer gerilimleri ise şebekenin anma gerilimlerine uygun yapılır (üç fazlı
yıldız bağlı şebekelerde primer sargı gerilimi şebeke gerilimi 3 ’e bölünerek bulunan
değerdir.)

Ölçü transformatörlerinin sekonderine, gerektiğinde birkaç ölçü aleti de bağlanabilir.
Ancak bunların güçleri toplamı, transformatörün anma gücünden büyük olamaz. Gerilim
transformatörlerinin anma güçleri 10 - 15 - 25 - 30 - 50 - 75 - 100 - 150 - 200 - 300 - 400 ve
500 VA dir. Duyarlık sınıfları ise akım transformatörleri gibi 0,1 - 0,2 - 0,5 - 1 - 3 ve 5 dir

YAPISI
a-Primer sargı: Devreye paralel olarak bağlanır. İnce kesitli ve çok sipirli iletkenlerden
sarılır.
b-Sekonder sargı: Primere göre kalın kesitli ve az sipirli iletkenlerden sarılır. Ölçü

aletleri de sekondere paralel bağlanır.
c-Manyetik nüve: 0,50 mm kalınlığındaki silisli saçların preslenerek paketlenmesiyle
meydana gelir.
d-Kullanılan izolasyon malzemesi: Kuru tiplerde sentetik (Epoksi) reçine ile izole

edilir. Yağla izole edilen tipleri de vardır.

9

Page 15

Frekansmetre 1 -3

2,5 mm2 çiftli bakır kablo (lOm) 3,6

4 mm2 çiftli bakır kablo (lOm) 2,2

Tablo 9

HATA SINIFI

Türk standartlarında ölçme amaçlı gerilim transformatörleri için % 25 Üe % 100
yükleri arasında ve % 80 - % 120 primer gerilimlerde hata sınıfları 0,1 - 0,2 - 0,5 - l ve 3 olarak
verilmiştir. Tablo 10

HATA
SINIFI

Dönüştürme
Oran Hatası

Yük

0,1 ± 0,1 % 25 - % 100

0,2 ± 0,2 % 25 - % 100

0,5 ± 0,5 % 25 - % 100

1 ± 1 % 25 - % 100

3 ± 3 % 25 - % 100

Tablo 10

Hata sınıfları Koruma amaçlı gerilim transformatörlerinde 3P ve 6P olarak verilmiştir.
Tablo 11

HATA
SINIFI

DÖNÜŞTÜRME
ORAN HATASI

3P ± 3

15

Similer Documents